ALKALOIDY

StanowiÄ… bardzo licznÄ… grupÄ™ substancji organicznych zawierajÄ…cych w swojej czÄ…steczce jeden lub wiÄ™cej atomów azotu, co nadaje im charakter mniej lub bardziej zasadowy. W roÅ›linie znajduje siÄ™ najczęściej kompleks tych substancji, a tak w ogóle poznano dotychczas kilkaset alkaloidów! Zaliczamy je do najskuteczniejszych i najważniejszych roÅ›linnych substancji czynnych.

Pierwszy alkaloid — morfinÄ™ wyodrÄ™bniÅ‚ z opium w 1804 r. Fryderyk Wilhelm Serturner, w nastÄ™pnych latach uzyskano szereg innych, np. strychninÄ™ (1818), chininÄ™ (1820), nikotynÄ™ (1828), atropinÄ™ (1833). CzÄ…steczki alkaloidów, oprócz wspomnianego już azotu,zawierajÄ… zawsze wÄ™giel, wodór i bardzo czÄ™sto tlen, sÄ… z reguÅ‚y substancjami staÅ‚ymi, krystalicznymi(chociaż np. nikotyna jest pÅ‚ynem), o smaku czÄ™sto gorzkim.
 

Przebadane dotychczas alkaloidy możemy podzielić między innymi na:

• pochodne tropanu (np. atropina, hioscyjamina, skopolamina,
• kokaina),
• pochodne pirydyny (np. nikotyna, lobelina),
• pochodne chinoliny (np. chinina, cynchonina, chinidyna),
• pochodne izochinoliny (np. papaweryna, kuraryna, tuboku-
• raryna),
• pochodne indolu (np. strychnina, rezerpina, ergotamina),
• pochodne puryny (np. kofeina, teobromina, teofilina),
• pochodne fenantrenu (np. morfina, kodeina).

Alkaloidy mogÄ… wywierać na nasz organizm bardzo różne dziaÅ‚anie, czasami bardzo silne, a nawet gwaÅ‚towne i trujÄ…ce (np. kurara czy strychnina). WykazujÄ… przede wszystkim silny wpÅ‚yw na tkankÄ™ nerwowÄ… —jedne dziaÅ‚ajÄ… pobudzajÄ…co, inne hamujÄ…co, a jeszcze inne nawet porażajÄ…co.
 

W oto przykÅ‚ady alkaloidów (i ich dziaÅ‚ania) zawartych w znanych nam roÅ›linach:

• pieprz — piperyna (pobudza zakoÅ„czenia nerwowe w przewodzie
• pokarmowym, wzmagajÄ…c przede wszystkim wydzielanie soku
• żoÅ‚Ä…dkowego),
• papryka — kapsaicyna (przyspiesza syntezÄ™ enzymów trawiennych, wzmaga krążenie krwi — przy okÅ‚adach powoduje m.in.
• przekrwienie skóry),
• mak — kodeina (stosowana jako Å›rodek przeciwko kaszlowi),
• kawa — kofeina (przyspiesza pracÄ™ serca, znosi uczucie znużenia i sennoÅ›ci),
• herbata — teina (znosi uczucie zmÄ™czenia, reguluje ruchy robaczkowe jelit, Å‚agodzi bóle),
•  glistnik jaskóÅ‚cze ziele — papaweryna (dziaÅ‚a przeciwbólowo i rozkurczowo),
•  ruta — fagaryna (znosi skurcze mięśni gÅ‚adkich).